Wat is het?
Hoe slijten tanden?
Gebitsslijtage is het langzaam verdwijnen van glazuur en het tandbeen eronder. Het komt niet door gaatjes of een ongeluk. Bijna altijd werken meerdere oorzaken samen.
Zuur (erosie)
Zuur lost glazuur op. Het zuur komt van buiten, zoals frisdrank, sap, sportdrank en wijn, of van binnen, zoals maagzuur bij reflux of overgeven.
Tand op tand (attritie)
Tanden slijten tegen elkaar, vooral bij klemmen en knarsen.
Wrijving van buiten (abrasie)
Bijvoorbeeld te hard poetsen, nagelbijten of op een pen bijten.
De slijtage door zuur en wrijving versterkt elkaar. Glazuur dat door zuur zacht is geworden, slijt veel sneller.
Klachten
Wat merk je ervan?
In het begin merk je niets. Later kun je zien of voelen:
- Gevoelige tanden bij koud, warm, zoet of zuur.
- Kortere voortanden of rechte, vlakke snijranden.
- Gladde, glanzende plekjes of kuiltjes op de kiezen.
- Tanden die geler worden, doordat het tandbeen doorschemert.
- Vullingen die boven de tand uit lijken te steken.
- Afbrokkelende randjes, of moeite met kauwen of praten.
Zelf doen
Wat kun je zelf doen?
- Drink vooral water. Beperk frisdrank, sap, sport- en energiedrank.
- Neem zure dranken liever bij de maaltijd dan verspreid over de dag, en houd ze niet lang in je mond.
- Poets niet direct na iets zuurs of na overgeven. Spoel eerst je mond met water.
- Poets zacht, met een zachte borstel en fluoridetandpasta.
- Heb je last van maagzuur of reflux? Ga daarvoor naar je huisarts.
- Let op klemmen en knarsen, ook overdag. Je tandarts kan een opbeetplaat voorstellen.
- Heb je een droge mond, bijvoorbeeld door medicijnen? Bespreek het met je tandarts.
Hulp zoeken
Wanneer naar de tandarts?
Maak een afspraak als
- je tanden gevoeliger worden of korter lijken
- je merkt dat je klemt of knarst
- er stukjes van tanden of vullingen afbrokkelen
- je vaak maagzuur hebt of overgeeft
Bel direct je tandarts als
- een tand blijvend of uit zichzelf pijn doet
- een tand is afgebroken en scherp of pijnlijk is
Buiten kantoortijd bel je de tandartsenspoeddienst; het nummer staat op het antwoordapparaat of de website van je eigen tandarts. Lees ook spoed: wat te doen.
Behandeling
Wat doet de tandarts?
- Kijken bij de controleDe KIMO-richtlijn raadt aan om elke 2 tot 3 jaar bij het periodiek mondonderzoek op slijtage te letten, of eerder als er iets niet pluis is.
- Oorzaken zoekenBij meer slijtage vraagt de tandarts naar eten, drinken, poetsen, maagzuur, medicijnen en knarsen. Soms wordt het speeksel onderzocht.
- Voorkomen en volgenJe krijgt advies dat past bij jouw oorzaken. Met foto’s of een 3D-scan kan de tandarts later zien of de slijtage doorgaat.
- Herstellen als het echt nodig isPas als de slijtage je gebit bedreigt en voorkomen niet meer helpt, wordt de tand opgebouwd. Dat gebeurt zo weinig ingrijpend mogelijk.
Een opbeetplaat beschermt tegen knarsen, maar herstelt geen verloren glazuur.
Meer over gebitsslijtage · Voor wie meer wil weten
TWES 2.0
De KIMO-richtlijn geeft de voorkeur aan de screeningsmodule van het Tooth Wear Evaluation System (TWES 2.0), omdat die volledig en toch eenvoudig is. Per deel van het gebit krijgt de ernstigste slijtage een score:
- TWES 0: geen zichtbare slijtage.
- TWES 1, mild: slijtage alleen in het glazuur.
- TWES 2, matig: tandbeen zichtbaar; tot een derde van de kroonhoogte weg.
- TWES 3, ernstig: tussen een derde en twee derde van de kroonhoogte weg.
- TWES 4, extreem: twee derde of meer weg.
Bij TWES 0 en 1, en bij TWES 2 vanaf 25 jaar zonder klachten, volstaat opnieuw kijken over 2 tot 3 jaar. Bij hogere scores, of bij klachten, volgt nader onderzoek. De internationaal bekende BEWE-index kom je elders nog tegen, maar de Nederlandse richtlijn kiest voor TWES.
Functiebedreigende gebitsslijtage
Slijtage is functiebedreigend als er ook klachten zijn, zoals pijn, gevoeligheid, moeite met kauwen of praten, of afbrokkelende tanden, of als de functie van het gebit in gevaar komt. Alleen dan kan herstel worden overwogen.
Wat de richtlijn niet aanraadt
De beet aanpassen zodat de hoektanden de beweging geleiden (hoektandgeleiding) is geen bewezen manier om slijtage te voorkomen.
Richtlijnen
Waar is deze informatie op gebaseerd?
Deze pagina volgt de Klinische praktijkrichtlijn Gebitsslijtage van blijvende elementen van het KIMO (27 maart 2025). Die gaat over screening, onderzoek, volgen, voorkomen en wanneer herstel nodig is.
De kern: vroeg opsporen, de oorzaken aanpakken en zo lang mogelijk zonder ingrijpende behandeling. Voor algemene adviezen verwijst de richtlijn naar het Ivoren Kruis.
Zie ook
Verwante onderwerpen
- Tandenknarsen — een belangrijke oorzaak van slijtage.
- Gevoelige tanden — vaak door blootliggend tandbeen.
- Voeding en mondgezondheid — zure dranken en eetmomenten.
- Barst in een tand — ook een gevolg van overbelasting.
- Droge mond — minder speeksel betekent minder bescherming tegen zuur.