Wat is het

Knarsen en klemmen

Tandenknarsen, in vaktaal bruxisme, is het herhaald klemmen of knarsen met de tanden, of het aanspannen van de kauwspieren zonder dat de tanden elkaar raken. Veel mensen doen het zonder het te merken: 's nachts in de slaap, of overdag bij concentratie of spanning.

Belangrijk om te weten: bij verder gezonde mensen wordt bruxisme niet als ziekte gezien, maar als een vorm van spieractiviteit. Het wordt pas een probleem als het klachten of schade geeft, zoals pijnlijke kaakspieren, slijtage of afgebroken vullingen.

Twee vormen

In je slaap of overdag

Slaapbruxisme

tijdens het slapen

Ritmisch knarsen of langdurig klemmen tijdens de slaap. Vaak merkt een partner het eerder op door het geluid, of word je wakker met een vermoeide kaak.

Waakbruxisme

overdag

Klemmen of de kaak gespannen houden terwijl je wakker bent, bijvoorbeeld achter de computer, in het verkeer of bij stress. Knarsen komt overdag minder voor.

Signalen

Waaraan je het merkt

Slijtage — afgevlakte of glimmende knobbels en randen, of kleine afbrokkelingen aan de tanden.

Stijve of pijnlijke kaak — vooral 's ochtends, soms met hoofdpijn bij de slapen.

Schade — barstjes, afgebroken vullingen of kronen die sneller kapotgaan dan verwacht.

Aanpak

Wat helpt

Bruxisme is niet zomaar "weg te behandelen". De aanpak richt zich op het beperken van klachten en het beschermen van het gebit, afgestemd op wat iemand ervan merkt.

BewustwordingBij waakbruxisme helpt het om jezelf te betrappen: lippen op elkaar, tanden los, kaak ontspannen. Een herinnering op je telefoon of computer kan daarbij helpen.

OpbeetplaatEen op maat gemaakte kunststof plaat voor de nacht vangt de krachten op en beschermt de tanden tegen verdere slijtage. Hij neemt het knarsen niet weg.

Ontspanning en oefeningenBij spierpijn kunnen een fysiotherapeut of oefentherapeut gespecialiseerd in het kauwstelsel helpen, evenals het aanpakken van stress.

Merk je pijn in het kaakgewricht, klikken of een beperkte mondopening? Dan kan er ook sprake zijn van een kaakgewrichtsprobleem (TMD). Bespreek dit met je tandarts.

Onderbouwing

Waar dit op gebaseerd is

Internationale consensus

Een internationale werkgroep, onder leiding van onderzoekers van ACTA in Amsterdam, beschreef in 2018 het onderscheid tussen slaap- en waakbruxisme. Bij verder gezonde mensen geldt bruxisme daarin niet als stoornis.

Behandeling of nader onderzoek is vooral zinvol als er gevolgen zijn, zoals kaakpijn, ernstige slijtage of schade aan tanden en restauraties. Meer over tandslijtage →

Zie ook

Verwante onderwerpen

Tanderosie & attritie — slijtage door zuur en door knarsen.
Cracks & fracturen — barsten die door grote kauwkrachten kunnen ontstaan.
TMD — klachten van kaakgewricht en kauwspieren.
Gevoelige tanden — wanneer slijtage het tandbeen blootlegt.