Wat is het
De laatste kiezen die doorbreken
Verstandskiezen — in vaktaal derde molaren — zijn de achterste kiezen, één in elke hoek van de mond. Ze breken meestal als laatste door, doorgaans tussen het 18e en 26e levensjaar. Niet iedereen heeft ze, en niet iedereen krijgt er last van. Omdat ze zo achteraan zitten en er soms weinig ruimte is, kunnen ze scheef groeien, half doorbreken of helemaal ingesloten (geïmpacteerd) blijven.
Bij ruimtegebrek kunnen verstandskiezen problemen geven, zoals ontsteking van het tandvlees eromheen, schade aan de buurkies of — zeldzamer — een cyste. Maar lang niet elke verstandskies hoeft eruit.
Mogelijke problemen
Wanneer ze klachten geven
Pericoronitis — ontsteking van het tandvlees rond een half doorgebroken kies, met pijn, zwelling en soms een nare smaak.
Schade aan de buurkies — een scheef groeiende verstandskies kan tegen de tweede molaar duwen en die beschadigen.
Cyste of ontsteking — rond een ingesloten kies kan zich soms een met vocht gevulde holte (cyste) vormen.
Wel of niet trekken
Niet zomaar preventief eruit
Een veelgehoord misverstand is dat verstandskiezen "voor de zekerheid" maar het beste verwijderd kunnen worden. De richtlijn is genuanceerder: klachtenvrije verstandskiezen in de onderkaak worden in de regel niet verwijderd, tenzij er een verhoogd risico is op problemen aan de kies of de buurkies op latere leeftijd.
Vaak láten zitten
Een klachtenvrije, goed staande verstandskies die je goed schoon kunt houden, hoeft meestal niet weg.
Soms wél verwijderen
Bij herhaalde ontsteking, schade aan de buurkies, een cyste of een duidelijk verhoogd risico is verwijderen zinvol.
Beoordelen rond 17 jaar
De richtlijn adviseert rond de 17e verjaardag de positie en stand van de onderste verstandskiezen te beoordelen.
Of een verstandskies eruit moet, is een individuele afweging op basis van klachten, stand, risico en hoe goed je hem schoon kunt houden. De tandarts of MKA-chirurg bespreekt de voor- en nadelen met je, zodat je samen beslist.
De ingreep
Als een verstandskies eruit moet
Het verwijderen gebeurt onder plaatselijke verdoving, bij de tandarts of — bij een lastige ligging — bij de MKA-chirurg. Een eenvoudige kies wordt getrokken; een ingesloten of scheef liggende kies wordt operatief verwijderd, waarbij soms wat bot of tandvlees opzij moet.
Na de ingreep zijn kortdurende klachten normaal: zwelling, wat pijn en beperkter kunnen openen. Die zijn meestal op dag 2 tot 3 het hevigst en nemen daarna af. Een zeldzamer risico is tijdelijke of blijvende gevoelsverandering door de nabijheid van een zenuw; de behandelaar bespreekt dit vooraf.
Onderbouwing
De KIMO-richtlijn Derde Molaar
De klinische praktijkrichtlijn 'Derde Molaar' (KIMO, herziening van de NVMKA-richtlijn uit 2018) gaat over indicatiestelling, beeldvorming, behandeling en nazorg bij verstandskiezen. Kern is dat het verwijderen van klachtenvrije onderste derde molaren niet standaard wordt aanbevolen.
Patiënten horen op wetenschappelijk bewijs gebaseerde informatie te krijgen over de risico's van wél of niet verwijderen, zodat ze een goede afweging kunnen maken. Meer over de richtlijnen →
Zie ook
Verwante onderwerpen
- Kaakchirurgie & extracties — hoe een tand of kies operatief wordt verwijderd.
- Kaakcysten — een van de mogelijke complicaties rond een ingesloten kies.
- Röntgenfoto's — nodig om de ligging en de zenuw te beoordelen.
- Abcessen — waartoe een ontstoken verstandskies kan leiden.