Wat is het
Een tand zonder levende zenuw
Een avitale tand is een tand waarvan de zenuw (pulpa) is afgestorven. "Vitaal" betekent levend, dus "avitaal" wil zeggen: zonder levend zenuwweefsel. De tand zelf blijft in de mond staan, maar krijgt geen bloedtoevoer en gevoel meer via de zenuw. Vaak merk je er aanvankelijk weinig van — soms verraadt alleen een donkere verkleuring dat er iets is veranderd.
Een avitale tand is niet meteen verloren, maar vraagt wel aandacht: een afgestorven zenuw kan op termijn tot ontsteking rond de wortelpunt leiden.
Oorzaken
Hoe een zenuw afsterft
Trauma — een klap of val kan de bloedvaatjes naar de zenuw beschadigen, waarna de pulpa (soms pas jaren later) afsterft.
Diepe cariës — een gaatje dat tot in de zenuw doorgroeit, veroorzaakt ontsteking die kan overgaan in afsterven.
Barst of grote vulling — herhaalde prikkeling of een diepe scheur kan de zenuw uiteindelijk uitputten.
Herkennen
Waaraan je het merkt
Een avitale tand geeft lang niet altijd klachten. Signalen die er wél op kunnen wijzen:
Verkleuring
De tand wordt grauwer, geler of grijzer dan de buren — het bekendste teken van een dode zenuw.
Geen reactie meer
De tand reageert niet meer op een koudetest, terwijl gezonde tanden dat wel doen.
Soms een fistel of zwelling
Bij ontsteking rond de wortelpunt kan een puistje op het tandvlees of een zwelling ontstaan.
Een avitale tand wordt vaak bij toeval ontdekt tijdens een controle of op een röntgenfoto, nog vóór er klachten zijn. Dat is precies waarom regelmatige controle waardevol is: vroeg ingrijpen voorkomt een ontsteking.
Behandeling
Wat eraan gedaan wordt
De standaardbehandeling van een avitale tand is een wortelkanaalbehandeling: het dode weefsel wordt uit de kanalen verwijderd en de kanalen worden gereinigd en afgesloten. Zo wordt voorkomen dat bacteriën een ontsteking rond de wortel veroorzaken. Een op die manier behandelde tand kan nog jaren goed functioneren.
Een verkleurde avitale tand kan na de wortelkanaalbehandeling soms inwendig gebleekt worden, of met een facing of kroon worden verfraaid. Uitwendig bleken werkt bij een dode tand meestal niet, omdat de verkleuring van binnenuit komt.
Onderbouwing
Tijdig behandelen loont
Een afgestorven pulpa geneest niet vanzelf. Zonder behandeling kunnen bacteriën in de dode kanalen een ontsteking rond de wortelpunt (apicale parodontitis) veroorzaken. Door tijdige endodontische behandeling blijft de tand behouden en wordt die ontsteking voorkomen.
Na een trauma houdt de tandarts een tand daarom een tijd in de gaten, omdat de zenuw soms pas later afsterft. Meer over gebitstrauma →
Zie ook
Verwante onderwerpen
- Wortelkanaalbehandeling — de standaardbehandeling van een avitale tand.
- Gebitstrauma — een veelvoorkomende oorzaak van een afstervende zenuw.
- Pulpitis — de ontstekingsfase die aan het afsterven voorafgaat.
- Tanden bleken — waarom uitwendig bleken bij een dode tand niet werkt.