Maxillofaciale prothetiek

Klosprothese

Een klosprothese — ook wel obturatorprothese — is een bijzondere, holle prothese die een defect of opening in de bovenkaak of het gehemelte afsluit. Zo'n opening kan ontstaan na een tumoroperatie of bij een aangeboren schisis. De prothese herstelt de scheiding tussen de mond- en de neusholte, en daarmee het eten, slikken en spreken. Dit is specialistische zorg, uitgevoerd door de tandarts maxillofaciale prothetiek.

MFPMaxillofaciale prothetiek
3Fasen: chirurgisch → definitief
CBTCentrum voor Bijzondere Tandheelkunde

Wat is een klosprothese?

Een prothese die een opening afsluit

Normaal scheidt het gehemelte de mondholte van de neus- en kaakholte. Ontstaat daar een opening — een defect — dan lopen mond en neus in elkaar over. Dat geeft grote problemen met eten (lekkage naar de neus), slikken en spreken (een nasale klank). Een klosprothese sluit die opening af.

De naam verwijst naar de vorm: de prothese heeft een hol, klosachtig deel (de obturator, van het Latijnse obturare = afsluiten) dat precies in het defect past en het opvult. Vaak is dit deel hol, zodat de prothese licht blijft. Het zichtbare deel lijkt op een gewone gebitsprothese en kan ook ontbrekende tanden vervangen.

Wanneer nodig?

Twee soorten defecten

Een defect in de bovenkaak of het gehemelte is meestal verworven (later ontstaan) of aangeboren. Beide kunnen met een klosprothese worden behandeld.

Verworven defect

na operatie of trauma

Meestal na het chirurgisch verwijderen van een tumor in de bovenkaak (een resectie), waarbij een deel van het gehemelte of de kaak wordt weggenomen. Dan spreekt men van een resectieprothese. Ook een ongeval kan een defect veroorzaken.

Aangeboren defect

schisis

Bij een schisis (gespleten lip, kaak en/of gehemelte — cheilopalatoschisis) kan er een open verbinding tussen mond en neus bestaan. Een klosprothese kan die afsluiten, soms als aanvulling op of in afwachting van chirurgische correctie.

Verworven defecten hangen vaak samen met mondkanker in het bovenkaakgebied: na de resectie van de tumor herstelt de klosprothese de functie van het weggenomen deel.

Functie

Wat doet een klosprothese?

Door de opening af te sluiten en het defect op te vullen, herstelt de prothese in één keer meerdere belangrijke functies:

Eten & drinken

Voorkomt dat voedsel en vloeistof via de opening naar de neusholte lekken.

Spraak

Herstelt een normale klank; zonder afsluiting klinkt de spraak nasaal en onduidelijk.

Kauwen & slikken

Geeft weer houvast om te kauwen en veilig te slikken, vaak met vervangende tanden.

Uiterlijk & steun

Ondersteunt de wang en lip en herstelt het gelaatsprofiel, wat het zelfvertrouwen helpt.

De behandeling

Van chirurgische tot definitieve obturator

Bij een verworven defect (na een operatie) verloopt de behandeling meestal in drie fasen. Het defect en de wond veranderen namelijk in de maanden na de operatie, dus de prothese groeit als het ware mee.

1

Chirurgische obturator

Direct

Al vóór of tijdens de operatie voorbereid en direct na de resectie geplaatst. Deze tijdelijke afsluiting maakt eten, drinken en praten meteen weer mogelijk en beschermt de wond in de eerste dagen.

2

Interim-obturator

Genezingsfase

Een tussenprothese (intermediair) voor de periode waarin de wond geneest en het defect nog van vorm verandert. Deze wordt regelmatig aangepast aan het genezende weefsel.

3

Definitieve obturator

Stabiele situatie

Als het weefsel is uitgerijpt en de vorm stabiel is (vaak enkele maanden na de operatie), volgt de definitieve klosprothese: nauwkeurig passend, comfortabel en gemaakt voor langdurig gebruik.

Houvast

Betere retentie met implantaten

Een klosprothese goed op zijn plaats houden is soms lastig, juist omdat er weinig steunweefsel over is na een resectie. Implantaten in het resterende kaakbot kunnen de prothese dan verankeren, wat de retentie en stabiliteit sterk verbetert.

Onderzoek laat zien dat een klosprothese op implantaten de mondfunctie, het kauwvermogen en het eetcomfort verbetert, en bij bepaalde bovenkaakdefecten een goed alternatief kan zijn voor een chirurgische reconstructie. Zorgvuldige planning is daarbij essentieel.

Het zorgteam

Specialistische, multidisciplinaire zorg

Een klosprothese wordt gemaakt door de tandarts maxillofaciale prothetiek (tandarts MFP), een tandarts met een aanvullende differentiatie via de NVGPT. Deze werkt in een Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde, meestal verbonden aan een ziekenhuis, en vrijwel altijd in teamverband.

Tandarts MFPmaakt de prothese
MKA-chirurgde operatie
KNO-artsneus-keel-oor
Orthodontiststand van tanden
Tandtechnicus MFPvervaardiging
Psycholoog / logopedistbegeleiding

De tandarts MFP behandelt zowel aangeboren afwijkingen (zoals schisis) als verworven afwijkingen (trauma, hoofd-halstumoren). Meer over deze differentiatie lees je op de pagina Tandartsopleiding.

Leven met een klosprothese

Onderhoud & nazorg

Zorgvuldig reinigen. Ook het holle obturatordeel moet dagelijks goed schoongemaakt worden, om geurvorming en irritatie te voorkomen.
Regelmatige controle. Het defect en het omliggende weefsel worden gevolgd; de prothese wordt zo nodig bijgesteld of vervangen.
Nacontrole na kanker. Bij een resectie na tumor hoort de controle ook bij het opsporen van eventuele terugkeer — de prothese wordt daarvoor uitgenomen.
Let op een droge mond. Na bestraling is speeksel vaak verminderd; goede mondbevochtiging en hygiëne zijn extra belangrijk.

Onderbouwing

Richtlijnen & expertise

NVGPT & MFP

De klosprothese valt onder de maxillofaciale prothetiek (MFP). De NVGPT (Nederlandse Vereniging voor Gnathologie en Prothetische Tandheelkunde) leidt tandartsen op tot tandarts MFP en beschrijft in het opleidingskader de zorg rond bovenkaakstumoren en de opeenvolgende obturatorprothesen — van chirurgische prothese tot definitieve obturator, met een volledig nazorgschema.

Voor de bredere behandeling van hoofd-halstumoren geldt het kader van de Kennisdatabase Hoofd-halstumoren van de Federatie Medisch Specialisten (FMS), waarin de multidisciplinaire zorg rond deze tumoren is vastgelegd. De prothetische rehabilitatie met een klosprothese is daar een vast onderdeel van.

De rode draad: specialistische, multidisciplinaire en individueel afgestemde zorg, gericht op het herstellen van eten, spreken en kwaliteit van leven. Meer over KIMO →

Zie ook

Verwante onderwerpen

  • Gebitsprothesen — de "gewone" uitneembare prothesen waarop de klosprothese voortbouwt.
  • Mondkanker — een verworven bovenkaakdefect ontstaat vaak na een tumorresectie.
  • Tandimplantaten — verankeren de klosprothese voor betere retentie en stabiliteit.
  • Tandartsopleiding — over de tandarts maxillofaciale prothetiek (NVGPT).
ℹ️ Let op: Deze pagina is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden en vervangt geen persoonlijk advies van een tandarts, tandarts maxillofaciale prothetiek of MKA-chirurg. Bij een defect in de bovenkaak of het gehemelte — aangeboren of na een operatie — hoort de zorg thuis bij een gespecialiseerd team in een Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde.
Gebaseerd op publieke informatie van de NVGPT over de tandarts maxillofaciale prothetiek en het opleidingskader, en op de Kennisdatabase Hoofd-halstumoren van de Federatie Medisch Specialisten (FMS). De term 'klosprothese' wordt gebruikt voor de intra-orale (holle) obturatorprothese.