Wat is het
Een witte plek die aandacht verdient
Leukoplakie is een witte plek of vlek op het mondslijmvlies die niet weggeveegd kan worden en die niet als een andere, bekende aandoening te verklaren is. Het woord betekent letterlijk "witte vlek". Erytroplakie is de rode tegenhanger. Beide horen tot de premaligne afwijkingen: afwijkingen die zelf nog geen kanker zijn, maar dat op termijn wél kunnen worden.
Belangrijk voor de rust: verreweg de meeste witte plekken in de mond zijn onschuldig. Maar omdat een klein deel zich kan ontwikkelen tot mondkanker, is het verstandig een aanhoudende, onbekende plek te laten beoordelen.
Herkennen
Waaraan je het herkent
Leukoplakie — een witte of grijswitte plek die je er niet af kunt vegen, vaak op de tong, mondbodem, wang of het tandvlees.
Erytroplakie — een rode, fluweelachtige plek. Zeldzamer, maar met een hoger risico dan de witte variant.
Gemengde (niet-homogene) vorm — wit met rode delen of een onregelmatig, wratachtig oppervlak. Deze vorm draagt meer risico.
Leukoplakie geeft meestal geen pijn of klachten en wordt vaak bij toeval ontdekt — door de tandarts tijdens een controle, of doordat je zelf een plek opmerkt. Juist omdat het geen pijn doet, is de controle van het mondslijmvlies zo waardevol.
Oorzaken & risico
Waar het mee samenhangt
Chronische irritatie is de rode draad. De belangrijkste risicofactoren zijn dezelfde als bij mondkanker:
Roken & tabak
De belangrijkste factor; een groot deel van de mensen met leukoplakie rookt of gebruikt tabak.
Alcohol
Vooral in combinatie met roken versterkt alcohol het risico.
Chronische irritatie
Langdurige wrijving of prikkeling van het slijmvlies kan bijdragen; soms blijft de oorzaak onbekend.
Het risico dat leukoplakie overgaat in mondkanker wordt geschat op ongeveer 1 tot enkele procenten per jaar. De belangrijkste voorspeller is de mate van celverandering (dysplasie) in het weefsel — en dat is alleen met een biopt vast te stellen, niet met het blote oog.
Onderzoek & aanpak
Beoordelen, biopteren, controleren
Bij een onbekende, aanhoudende witte of rode plek verwijst de tandarts naar de MKA-chirurg. Die neemt meestal een biopt (een klein stukje weefsel) om onder de microscoop te beoordelen of er celveranderingen zijn. Op basis daarvan wordt besloten wat verstandig is.
Verwijderen
Vaak wordt de afwijking verwijderd, chirurgisch of met een CO2-laser — zeker bij dysplasie.
Controleren
Ook na verwijdering blijft controle nodig, want een afwijking kan terugkomen of elders ontstaan.
Risico verkleinen
Stoppen met roken en matigen met alcohol verlaagt het risico en helpt het slijmvlies herstellen.
Onderbouwing
Waarom vroege herkenning telt
Leukoplakie en erytroplakie zijn de meest voorkomende premaligne afwijkingen van het mondslijmvlies. Geen enkele test kan vooraf betrouwbaar voorspellen of een individuele afwijking zal ontaarden; daarom staan beoordeling, zo nodig verwijdering en langdurige controle centraal.
De tandarts speelt een sleutelrol: bij elke controle wordt ook het mondslijmvlies bekeken, zodat een verdachte plek vroeg wordt opgemerkt en tijdig kan worden onderzocht. Meer over mondkanker →
Zie ook
Verwante onderwerpen
- Mondkanker — waar een premaligne afwijking in kan overgaan.
- Speekselkliertumoren — andere gezwellen in het mondgebied.
- Stomatitis & slijmvlies — goedaardige slijmvliesaandoeningen die op leukoplakie kunnen lijken.