Wat is het
Cariës op de blootliggende wortel
Wortelcariës — ook wel cervicale cariës — is aantasting van het worteloppervlak van een tand, vlak bij de tandvleesrand. Anders dan gewone cariës zit het niet op het harde glazuur, maar op het zachtere worteldeel dat normaal door tandvlees wordt bedekt. Zodra dat worteloppervlak blootligt, is het kwetsbaarder voor zuren en dus voor cariës.
Het worteloppervlak komt bloot te liggen door terugtrekkend tandvlees — bijvoorbeeld na parodontitis of een parodontale behandeling, of door tandvleestrauma. Daardoor komt wortelcariës vooral bij oudere volwassenen voor.
Risicofactoren
Wie loopt meer risico?
Terugtrekkend tandvlees — na parodontitis, parodontale behandeling of trauma ligt de wortel bloot.
Droge mond — minder speeksel (vaak door medicatie) betekent minder buffering en een hoger cariësrisico.
Beperkte mondhygiëne — bij verminderde handfunctie of afhankelijkheid van zorg is grondig reinigen lastiger.
Suiker & frequentie — veel of frequente suikerinname voedt de cariës, net als bij gewone gaatjes.
Preventie
Voorkomen waar het kan
Omdat het worteloppervlak zacht en kwetsbaar is, is preventie extra belangrijk. De basis is dezelfde als bij gewone cariës — goed poetsen met fluoride en de suikerfrequentie beperken — met wat extra aandacht voor de tandvleesrand.
Fluoride
Fluoride helpt het zachtere wortelweefsel te beschermen. Soms adviseert de tandarts een hogere concentratie of extra applicatie.
Reinig de tandvleesrand
Juist langs en net onder de tandvleesrand hoopt plaque zich op. Ragers en zachte reiniging helpen daar.
Regelmatige controle
Wortelcariës kan snel dieper gaan. Tijdige signalering voorkomt dat behoud van de tand in gevaar komt.
Behandeling
Herstellen met de juiste materialen
Wanneer wortelcariës moet worden gerestaureerd, hangt af van hoe actief en uitgebreid de aantasting is en of de tand belangrijk is voor kauwen en spreken. De KIMO-richtlijn geeft hierbij enkele concrete handvatten.
Bij een plek die lastig droog te houden is, heeft glasionomeercement de voorkeur — het hecht ook in een wat vochtige omgeving en geeft fluoride af. Ook wordt aanbevolen niet ál het centraal aangetaste weefsel weg te nemen als daarmee de zenuw (pulpa) zou worden blootgelegd.
Niet elke wortelcariës hoeft meteen geboord te worden. Bij een oppervlakkige, tot stilstand gebrachte laesie kan de nadruk liggen op preventie en fluoride, zeker bij kwetsbare ouderen bij wie een ingreep belastend is. De afweging is altijd individueel.
Onderbouwing
De KIMO-richtlijn Wortelcariës
De klinische praktijkrichtlijn 'Wortelcariës bij (kwetsbare en zorgafhankelijke) ouderen' (2019) is in ongewijzigde vorm verlengd en maakt deel uit van de professionele standaard. De richtlijn richt zich op tijdige signalering, preventie en — waar nodig — een zorgvuldig gekozen restauratieve behandeling.
Voor de basisadviezen ter preventie verwijst de richtlijn naar het Ivoren Kruis. Bij een verminderde speekselvloed speelt ook droge mond een rol. Meer over de richtlijnen →
Zie ook
Verwante onderwerpen
- Cariës — het bredere proces van demineralisatie en herstel.
- Parodontitis — de belangrijkste oorzaak van blootliggende worteloppervlakken.
- Hyposalivatie — een droge mond verhoogt het risico op wortelcariës.
- Vullingen — de restauratiematerialen, waaronder glasionomeer.